दिलिप कडेंल, सुर्खेत। विश्व स्तनपान सप्ताह २०८३ को अवसरमा चौकुने गाउँपालिका स्वास्थ्य शाखाले प्रभावकारी स्तनपान प्रवर्द्धनका लागि सबै सरोकारवालाको साथ र सहयोग आवश्यक रहेको जनाएको छ। "दिगो जीवनको स्वस्थ सुरुवातः प्रभावकारी स्तनपानका लागि सबैको साथ" भन्ने मूल नारासहित साउन १६ देखि २२ (१–७ अगस्ट) सम्म विश्व स्तनपान सप्ताह विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रमका साथ मनाइँदैछ। स्वास्थ्य शाखा प्रमुख गगनसिंह पाण्डेयका अनुसार नवजात शिशुलाई जन्मेको एक घण्टाभित्र आमाको दूध चुसाउन सुरु गर्नुपर्ने, पहिलो ६ महिनासम्म आमाको दूध मात्र खुवाउनुपर्ने तथा त्यसपछि दुई वर्ष वा सोभन्दा बढी समयसम्म पोषिलो थप आहारसँगै स्तनपानलाई निरन्तरता दिनुपर्ने सन्देश समुदायसम्म पुर्याइनेछ। प्रमुख पाण्डेयले प्रभावकारी स्तनपानले शिशुको शारीरिक तथा मानसिक विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउनुका साथै संक्रमणबाट जोगाउने, कुपोषण घटाउने र आमाको स्वास्थ्य संरक्षणमा समेत टेवा पुग्ने भएकाले परिवार, समुदाय तथा सबै सरोकारवालाले स्तनपानमैत्री वातावरण निर्माण गर्न आवश्यक रहेको बताउनुभयो। विश्व स्तनपान सप्ताहको अवसरमा चौकुने गाउँपालिका स्वास्थ्य शाखाले सम्पूर्ण आमा, परिवार तथा समुदायलाई स्तनपानसम्बन्धी सही अभ्यास अपनाई स्वस्थ र समृद्ध समाज निर्माणमा सहयोग गर्न आग्रह गरेको छ।
सुर्खेत, साउन १४ । सुर्खेतको वीरेन्द्रनगरमा अटोको ठक्करबाट गम्भीर घाइते भएका एक पैदल यात्रीको उपचारका क्रममा भारतको लखनउमा मृत्यु भएको छ। मृत्यु हुनेमा वीरेन्द्रनगर नगरपालिका–११ निवासी ६० वर्षीय रत्नबहादुर विक रहेका छन्। गत असार २४ गते बिहान करिब १० बजे वीरेन्द्रनगर–११ स्थित धुलियाबिट नजिकको भित्री सडकमा कर्णाली प्रदेश ०२००१ स १०९४ नम्बरको अटोले उनलाई ठक्कर दिएको थियो। अटो सोही स्थानका २३ वर्षीय राजु सुनारले चलाएका थिए। दुर्घटनामा विकको टाउको र ढाडमा गम्भीर चोट लागेको थियो। उनलाई तत्काल उद्धार गरी कर्णाली केयर अस्पताल सुर्खेत पुर्याइएको थियो। स्वास्थ्य अवस्था जटिल बन्दै गएपछि सोही दिन नेपालगञ्ज नर्सिङ होम रिफर गरिएको थियो। त्यहाँ पनि उपचार सम्भव नभएपछि असार २६ गते भारतको लखनउस्थित सिटी अस्पताल लगिएको थियो। उपचारकै क्रममा साउन १४ गते बिहान ४ बजे विकको मृत्यु भएको प्रहरीले जनाएको छ। मृतकको शव प्रदेश अस्पताल कालागाउँ, सुर्खेतको शवगृहमा ल्याइएको छ। दुर्घटनामा संलग्न अटो र चालक राजु सुनारलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिई घटनाबारे थप अनुसन्धान गरिरहेको जनाएको छ।
दिलिप कडेंल, सुर्खेत। चौकुने गाउँपालिका–९ रागस्थित आधारभूत स्वास्थ्य सेवा केन्द्रमा डेङ्गु रोगको रोकथाम तथा मानसिक स्वास्थ्य सम्बन्धी सचेतना कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ। कार्यक्रममा आधारभुत स्वास्थ्य शाखा प्रमुख देबेन्द्र बिष्टले डेङ्गु लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्ने रोग भएकाले यसको रोकथामका लागि प्रत्येक नागरिक सचेत हुनुपर्ने बताउनुभयो। उहाँले घर, आँगन तथा वरिपरि पानी जम्न नदिने, पानी संकलन हुने भाँडाकुँडा नियमित सफा गर्ने, लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्न झुलको प्रयोग गर्ने तथा आवश्यक सावधानी अपनाउन आग्रह गर्नुभयो। त्यसैगरी कार्यक्रममा मानसिक स्वास्थ्यको महत्वबारे पनि जानकारी दिँदै मानसिक तनाव, चिन्ता वा अन्य मानसिक समस्या देखिएमा लुकाएर नराखी समयमै स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्न र आवश्यक परामर्श तथा उपचार लिन सबैलाई अनुरोध गरिएको थियो।चौकुने गाउँपालिकाको स्वास्थ्य शाखाले डेङ्गु नियन्त्रण र मानसिक स्वास्थ्य प्रवर्द्धनका लागि यस्ता जनचेतनामूलक कार्यक्रमलाई निरन्तर सञ्चालन गर्ने जनाएको छ।
भारतको उत्तराखण्डस्थित धौलीगंगा जलविद्युत् आयोजनाको बाँधको ढोका खोल्न लागिएकोले दार्चुलाका तटीय क्षेत्रका बासिन्दाहरूलाई उच्च सतर्कता अपनाउन प्रशासनले आग्रह गरेको छ। आयोजनाले बाँधको सरसफाइका लागि यही साउन १३ गते बुधबार बिहान ६:०० बजेदेखि साउन १४ गते बिहीबार साँझ ६:०० बजेसम्म बाँधका ढोकाहरू खोल्ने जानकारी दिएको छ। यस अवधिमा महाकाली नदीमा पानीको बहाव उल्लेख्य रूपमा बढ्न सक्ने भएकाले नदी किनारका बासिन्दा तथा सर्वसाधारणलाई सुरक्षित रहन र नदी तटीय क्षेत्रमा नजान जिल्ला प्रशासन कार्यालय दार्चुलाले विशेष अपिल गरेको छ। हरेक वर्ष नियमित सरसफाइका नाममा बाँध खोलिँदा सीमा क्षेत्रमा जोखिम बढ्ने भएकाले स्थानीय प्रशासनले पूर्वसूचना जारी गर्दै सावधानी अपनाउन जोड दिँदै आएको छ।
झापामा पुरानो सिक्का र धार्मिक आकृति देखाएर ठगी गर्ने गिरोह सक्रिय भएपछि स्थानीय प्रशासनले निगरानी बढाएको छ। जिल्ला प्रहरी कार्यालय झापाले यसै साता तीन जनालाई नियन्त्रणमा लिएको छ, जसमा दुई भारतीय नागरिक र एक नेपाली रहेका छन्। पक्राउ पर्नेमा भारतको किसनगन्ज घर भएका ३१ वर्षीय नाजबुल अन्सारी र २४ वर्षीय सरफराज मियाँ रहेका छन्। उनीहरूलाई हल्दिबारी गाउँपालिका-१ गोलधाप क्षेत्रबाट पक्राउ गरिएको हो। पछिल्लो समय यस्ता गिरोहहरूले पुराना तामाका सिक्का वा धार्मिक महत्त्वका वस्तुहरू देखाएर सर्वसाधारणलाई करोडौंको प्रलोभनमा पारी ठगी गर्दै आएको पाइएको छ। प्रहरीले यस्ता शंकास्पद कारोबारमा नफस्न र कुनै पनि अपरिचित व्यक्तिसँग अनौठो प्रलोभनमा परेर आर्थिक लेनदेन नगर्न सर्वसाधारणलाई सचेत गराएको छ। घटनाबारे थप अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ।
चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीमाथि हुने आक्रमणको विरोधमा देशभरका स्वास्थ्य संस्थामा आकस्मिकबाहेकका सेवाहरू प्रभावित भएका छन्। वीरगञ्जस्थित नारायणी अस्पतालमा कार्यरत स्वास्थ्यकर्मीमाथि भएको आक्रमणको विरोध गर्दै चिकित्सकहरूले आन्दोलन थालेका हुन्। स्वास्थ्यकर्मीको सुरक्षाको सुनिश्चितता र कार्यस्थलमा हुने हिंसात्मक गतिविधिको अन्त्यको माग राख्दै मंगलबारदेखि सरकारी तथा निजी स्वास्थ्य संस्थाहरूमा नियमित सेवा बन्द गरिएको छ। आन्दोलनरत चिकित्सकहरूले आकस्मिक सेवा भने सञ्चालनमा राखेका छन्। स्वास्थ्य क्षेत्रमा कार्यरत व्यक्तिमाथि पटक-पटक हुने दुर्व्यवहार र भौतिक आक्रमणका घटना नियन्त्रण हुन नसकेको भन्दै विरोध स्वरूप सेवा बहिष्कारको निर्णय गरिएको चिकित्सकहरूको भनाइ छ। यसै क्रममा काठमाडौँको माइतीघर मण्डलामा चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीहरूले प्रदर्शन गरेका छन्। प्रदर्शनमा सहभागीहरूले स्वास्थ्यकर्मीमाथिको हिंसा रोक्न, सुरक्षित कार्य वातावरण सुनिश्चित गर्न र स्वास्थ्य सेवामाथि हुने आक्रमण अन्त्य गर्न माग गरेका थिए। प्रदर्शनकारीहरूले चिकित्सकको सुरक्षा नै बिरामीको सुरक्षासँग जोडिएको उल्लेख गर्दै विभिन्न सन्देशसहितका प्लेकार्ड प्रदर्शन गरेका थिए। उनीहरूले स्वास्थ्यकर्मीप्रति सम्मान र हिंसाविरुद्ध स्पष्ट नीति आवश्यक रहेको बताएका छन्। आन्दोलनरत चिकित्सकहरूले नारायणी अस्पतालमा भएको घटनामा संलग्न व्यक्तिमाथि कानुनी कारबाही र स्वास्थ्यकर्मीको कार्यस्थल सुरक्षाको भरपर्दो व्यवस्था नभएसम्म विरोध कार्यक्रम जारी रहने बताएका छन्। स्वास्थ्य सेवा जस्तो संवेदनशील क्षेत्रमा कार्यरत जनशक्तिको सुरक्षासम्बन्धी विषयलाई तत्काल सम्बोधन गर्नुपर्ने माग उनीहरूको छ।
सुनसरीमा हालै भएको दुःखद घटनाप्रति प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले गहिरो चिन्ता व्यक्त गर्दै आम नागरिकलाई संयम र सामाजिक सद्भाव कायम राख्न विशेष अपिल गरेका छन्। घटनामा ज्यान गुमाएकाहरूप्रति भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै उनले शोकसन्तप्त परिवारजनमा समवेदना प्रकट गरेका छन्। साथै, घाइतेहरूको शीघ्र स्वास्थ्यलाभको कामना गर्दै प्रधानमन्त्री शाहले पीडित परिवारलाई न्याय र उचित क्षतिपूर्ति दिलाउने प्रतिबद्धता जनाएका छन्। सुरक्षाकर्मीको गोली लागेर नागरिकको ज्यान गएको र घाइते भएको विषयलाई सरकारले अत्यन्त गम्भीरताका साथ लिएको बताउँदै उनले यसको विस्तृत अनुसन्धान भइरहेको र दोषी जो कोही भए पनि कानुनको दायरामा ल्याएर कडा कारबाही गरिने स्पष्ट पारेका छन्। सामाजिक सञ्जालमार्फत धारणा सार्वजनिक गर्दै प्रधानमन्त्री शाहले भनेका छन्, 'मान्छेको पहिलो धर्म मान्छे जोगाउनु हो,' तसर्थ नागरिकको सुरक्षा र न्याय सुनिश्चित गर्नु सरकारको उच्च प्राथमिकता रहेको छ। उनले आम नागरिकलाई आक्रोश वा उत्तेजनामा नआउन आग्रह गर्दै प्रेम, आपसी सम्मान र सामाजिक एकतालाई बलियो बनाउन आह्वान गरेका छन्। सुनसरी घटनाले सिर्जना गरेको त्रासदीपूर्ण वातावरणलाई शान्त पार्न र भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन सरकारले ठोस निर्णय र आवश्यक कदमहरू चाल्न सुरु गरिसकेको जानकारी पनि उनले दिएका छन्।
आज २९ जुलाई, विश्वभर 'विश्व बाघ दिवस' मनाइँदै छ। बाघको अस्तित्व संकटमा पर्न थालेपछि सन् २०१० मा रुसको सेन्ट पिटर्सबर्गमा भएको बाघ शिखर सम्मेलनले यो दिवसको सुरुवात गरेको थियो। यसै अवसरमा नेपाल सरकारले राष्ट्रिय बाघ गणनाको पछिल्लो नतिजा सार्वजनिक गर्दैछ। सन् २०२२ को तथ्याङ्कअनुसार नेपालमा ३५५ वटा बाघ रहेका छन्। चितवन, बर्दिया, पर्सा, शुक्लाफाँटा र बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जलाई बाघको प्रमुख बासस्थान मानिन्छ। नेपालले बाघको संख्या दोब्बर बनाउने अन्तर्राष्ट्रिय लक्ष्यलाई समयअगावै पूरा गर्दै विश्वमै संरक्षणको उदाहरणीय कार्य गरेको छ। पछिल्लो पटक आधुनिक 'क्यामेरा ट्र्यापिङ' विधि र करिब २५० जनशक्तिको परिचालन गरी गरिएको वैज्ञानिक सर्वेक्षणले नेपालको जैविक विविधता र बाघ संरक्षणप्रतिको प्रतिबद्धतालाई थप बलियो बनाएको छ। बाघ केवल एक जनावर मात्र नभएर स्वस्थ पारिस्थितिकीय प्रणालीको सूचक हो, जसको संरक्षणले समग्र वनजंगल र प्राकृतिक खाद्य शृङ्खलालाई सन्तुलनमा राख्न ठूलो मद्दत पुर्याउँछ। यद्यपि, बाघको संख्यामा भएको सुखद वृद्धिसँगै मानव-वन्यजन्तु द्वन्द्वका चुनौतीहरू पनि थपिएका छन्। हाल नेपालका विभिन्न खोर र चिडियाखानामा १६ वटा समस्याग्रस्त बाघ राखिएका छन्, जसको व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ। यसैलाई सम्बोधन गर्न चितवनको देवनगरमा ५२ हेक्टर क्षेत्रफलमा आधुनिक 'टाइगर सेन्चुरी' निर्माण गर्ने सरकारी योजनाले समस्याग्रस्त बाघहरूको उचित व्यवस्थापनसँगै पर्यापर्यटन प्रवर्द्धनमा नयाँ आयाम थप्ने अपेक्षा गरिएको छ।
