अत्यधिक प्रशोधित खानेकुरा : अल्पायु र रोगको जोखिम बढाउने चिन्ताजनक संकेत

काठमाडौं । हालै सार्वजनिक गरिएको एक अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययनले अत्यधिक प्रशोधित खाद्य पदार्थ (UPF) को अत्यधिक सेवनले अल्पायुमै मृत्यु हुने सम्भावना उल्लेख्य रूपमा बढाउने देखाएको छ।

ब्राजिलस्थित फियोक्रुज संस्था (Oswaldo Cruz Foundation) का डा. एड्वार्डो निल्सनको नेतृत्वमा कोलम्बिया, चिली, मेक्सिको, ब्राजिल, अष्ट्रेलिया, क्यानडा, बेलायत र अमेरिका लगायतका आठ मुलुकबाट संकलित विवरणको विश्लेषण गरियो। अध्ययनले अमेरिका र बेलायतजस्ता यूपीएफको उच्च खपत भएका देशहरूमा अल्पायु मृत्यु दर १४ प्रतिशतसम्म बढेको देखाएको छ।

अमेरिकन जर्नल अफ प्रिभेन्टिभ मेडिसिनमा प्रकाशित यस अनुसन्धानका अनुसार बेलायतमा मात्रै २०१८-१९ को अवधिमा १७ हजार ७८१ अल्पायु मृत्यु यूपीएफसँग सम्बन्धित हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

यूपीएफ के हो र किन खतरनाक छ?
यूपीएफ भनेको गहिरो औद्योगिक प्रशोधनबाट बनेका खानेकुरा हुन् जसमा सामान्यतया चिनी, नुन, बोसो तथा रसायनजन्य तत्वको मात्रा धेरै हुन्छ। जस्तै— आइसक्रीम, चिप्स, प्रशोधित मासु, बिस्कुट, पेय पदार्थ, पाउरोटी र ब्रेकफास्ट सिरियल्स आदि।

यस्ता खानेकुरा स्वादिलो र टिकाउ बनाउन डिजाइन गरिएका हुन्छन्, तर तीमा पौष्टिक तत्वको मात्रा न्यून हुन्छ। पोषणविज्ञ डा. मेगन रोसीका अनुसार, “यस्ता खानामा फाइटोकेमिकल र फाइबरजस्ता शरीरलाई सुरक्षा दिने तत्वहरू हुँदैनन्, जसका कारण शरीर रोगसँग लड्न कमजोर बन्छ।”

अध्ययनको सीमितता तर चिन्ताजनक संकेत
यद्यपि अध्ययनले सीधा कारण पुष्टि गर्न नसके पनि अत्यधिक प्रशोधित खानेकुरा र खराब स्वास्थ्यबीचको सम्बन्ध बलियो रहेको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्। केही विज्ञहरूले अध्ययनको अवलोकनमूलक स्वरूपलाई लिएर सावधानी अपनाउनुपर्ने सुझाव दिएका छन्।

युनिभर्सिटी अफ केम्ब्रिजका बायोस्टाटिस्टिक्स विज्ञ स्टीभन बर्जेसका अनुसार, “यस्ता अध्ययनले कारण पुष्टि गर्दैनन् तर स्वास्थ्य समस्या र यूपीएफबीचको सम्बन्धलाई उजागर गर्छन्।”

चिन्ता गर्नुपर्ने संकेतहरू

• प्याकेटमा चिनिन नसकिने सामग्रीहरू

• पाँचभन्दा बढी तत्वहरूको सूची

• ‘मोडिफाइड स्टार्च’, ‘इमल्सिफाइअर’, कृत्रिम मिठास दिने तत्वहरू, रंग तथा स्वादजन्य रसायनहरूको प्रयोग

 
हालसम्मका तथ्यहरू हेर्दा यूपीएफको अत्यधिक सेवनले दीर्घकालीन रूपमा स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्न सक्छ। अध्ययनकर्ताहरूले सरकारहरूलाई यी पदार्थको प्रयोग घटाउन नीति निर्माण गर्न आग्रह गरेका छन्। साथै, उपभोक्ताहरूलाई सजग रहन, खाद्य लेबल ध्यानपूर्वक पढ्न र प्राकृतिक, कम प्रशोधित खानाको रोजाइ बढाउन विज्ञहरूले सल्लाह दिएका छन्।