के हो मिर्गौला क्यान्सर, यो किन हुन्छ ?

 काठमाडौं — नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा मिर्गौला क्यान्सरका बिरामीको संख्या बढ्दो क्रममा रहेको चिकित्सकहरूले बताएका छन्। अस्वस्थ खानपान, धुम्रपान, मद्यपान, मोटोपना तथा अव्यवस्थित जीवनशैलीका कारण मिर्गौला क्यान्सरको जोखिम बढ्ने गरेको उनीहरूको भनाइ छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार मानव शरीरका कोषिकाहरू अनियन्त्रित रूपमा बढ्न र विभाजन हुन थालेपछि क्यान्सर रोग उत्पन्न हुन्छ। यही प्रक्रिया मिर्गौलामा हुँदा मिर्गौला क्यान्सर हुने गर्दछ।

के हो मिर्गौला क्यान्सर?

मिर्गौलाका कोषिकाहरू आवश्यकताभन्दा बढी र अनियन्त्रित रूपमा विभाजन हुन थालेपछि मिर्गौला क्यान्सर विकसित हुन्छ। अन्य क्यान्सरजस्तै यसको पनि विभिन्न चरण हुन्छन्। प्रारम्भिक चरण (पहिलो, दोस्रो र तेस्रो) मा क्यान्सरग्रस्त भाग वा मिर्गौला शल्यक्रियामार्फत हटाएर उपचार गर्न सकिन्छ।

तर चौथो चरणमा पुगेपछि क्यान्सरका कोषिका शरीरका अन्य भागमा फैलिसकेको हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा शल्यक्रिया मात्र पर्याप्त नहुने भएकाले विशेष प्रकारको औषधि तथा ‘टार्गेटेड थेरापी’ आवश्यक पर्न सक्छ।

प्रमुख लक्षणहरू

मिर्गौला क्यान्सरका बिरामीमा निम्न लक्षण देखिन सक्छन्–

• ढाड वा कम्मरको एकातिर लगातार दुखाइ हुनु
• पिसाबमा रगत देखिनु
• अनावश्यक रूपमा तौल घट्दै जानु
• लामो समयसम्म ज्वरो आउनु
• लगातार खोकी लाग्नु वा कमजोरी महसुस हुनु

चिकित्सकहरूका अनुसार प्रारम्भिक चरणमा धेरैजसो बिरामीमा स्पष्ट लक्षण नदेखिन पनि सक्छ।

नेपालमा अवस्था

क्यान्सरसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय तथ्यांक ग्लोबोक्यान–२०२० अनुसार नेपालमा हरेक वर्ष करिब २० हजार नयाँ क्यान्सरका बिरामी थपिने गरेका छन्। पुरुषहरूमा फोक्सोको क्यान्सर र महिलाहरूमा स्तन तथा पाठेघरको मुखको क्यान्सर बढी देखिए पनि मिर्गौला क्यान्सरका बिरामीको संख्या पनि विस्तारै बढ्दै गएको चिकित्सकहरू बताउँछन्।

विश्वव्यापी रूपमा मिर्गौला क्यान्सर धेरै देखिने क्यान्सरमध्ये शीर्ष स्थानमा नरहे पनि यसको जोखिमबारे पर्याप्त जनचेतना अझै अभाव रहेको उनीहरूको भनाइ छ।

कसरी बच्ने?

चिकित्सकहरूले मिर्गौला क्यान्सरको जोखिम कम गर्न स्वस्थ जीवनशैली अपनाउन सुझाव दिएका छन्। उनीहरूका अनुसार:

• धुम्रपान र मद्यपानबाट टाढा रहने
• नियमित व्यायाम गर्ने
• सन्तुलित तथा पोषिलो आहार खाने
• अत्यधिक बोसोयुक्त खानेकुरा कम खाने
• औद्योगिक क्षेत्रमा काम गर्दा आवश्यक सुरक्षा सावधानी अपनाउने
• तौल नियन्त्रणमा राख्ने

विशेषज्ञहरूका अनुसार मिर्गौला क्यान्सरको समयमै पहिचान र उपचार भएमा निको हुने सम्भावना उच्च हुने भएकाले असामान्य लक्षण देखिएमा तुरुन्त स्वास्थ्य परीक्षण गराउन आवश्यक छ।

(उत्तरदाता डा शाही मेडिकल अंकोलोजिस्ट हुन्)