के गुलियो खानुहुन्छ? होशियार! पछि पछुताउनु पर्ला

काठमाडौं। बिहान उठ्नेबित्तिकै चिया चाहिन्छ। त्यसमा चिनी नहुने हो भने स्वादै आउँदैन। दिउँसोको नास्तामा मिठाइ, बेलुकामा चकलेट या कोल्ड ड्रिङ्क—यस्तै दृश्य नेपालीहरूको दैनिक जीवनमा सामान्य भइसकेको छ।
तर, यो सामान्य देखिने बानीले दीर्घकालमा शरीरलाई कति हानी पुर्‍याउँछ भन्ने धेरैलाई थाहा नहुन सक्छ।

विशेषज्ञहरू का अनुसार ‘चिनी शरीरका लागि आवश्यक कार्बोहाइड्रेट हो, तर त्यो प्राकृतिक रूपमा फलफूल, दूध वा अन्नबाट लिइनु पर्छ। प्रशोधित चिनी भने ‘मिठो विष’ हो।’ पछिल्लो समय नेपालमा तीव्र रूपमा बढिरहेका मधुमेह, मोटोपन, उच्च रक्तचाप र मुटुरोगजस्ता रोगहरूको एउटा साझा कारण अत्यधिक चिनी सेवन हो।

स्वादका नाममा हामीले जति गुलियो खाइरहेका छौं, त्यो हाम्रो शरीरले आवश्यक पर्ने भन्दा दोब्बर बढी हुन्छ। खासगरी चिया, बिस्कुट, चकलेट, पेय पदार्थ र अन्य प्याकेटबन्द परिकारमा लुकेको चिनी गम्भीर खतरा बोकेर आउँछ।

चिनीले शरीरमा इन्सुलिनको सन्तुलन बिगार्छ। यसले मधुमेह निम्त्याउँछ। त्यो मधुमेहबाट मुटु कमजोर बन्छ, रक्तचाप बढ्छ र मस्तिष्कसमेत प्रभावित हुन्छ। छालामा एलर्जी देखिन सक्छ, मानसिक तनाव बढ्न सक्छ। त्यसैले चिनी केवल जिब्रोको स्वाद मात्र होइन, रोगहरूको प्रवेशद्वार पनि हो।

सबैभन्दा चिन्ताजनक अवस्था त बालबालिकामा देखिन थालेको छ। स्कुलका क्यान्टिनहरूमा पाइने चकलेट, बबलगम, बिस्कुट र कोल्ड ड्रिङ्कले उनीहरूको स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पुर्‍याइरहेका छन्। पाँच वर्षभन्दा कम उमेरका बालबालिकामा समेत टाइप २ मधुमेहका केसहरू देखिन थालेका छन्।

यो अवस्था किन आयो?
हाम्रो संस्कारमै चिनी र मिठाइलाई शुभताको प्रतीक मानिन्छ। विवाह, पूजा, जन्मदिन—सबै उत्सवमा गुलियो परिकार अनिवार्य जस्तै हुन्छ। तर यिनै परम्पराले हामीलाई रोगी बनाउँदै लगेका छन्।

अब हामीले सोच्नुपर्ने बेला आएको छ—स्वादका लागि स्वास्थ्य गुमाउने कि स्वास्थ्य जोगाएर स्वादको विकल्प खोज्ने?

चिनीको सट्टा मह, खजुर, ब्राउन सुगर वा स्टेविया प्रयोग गर्न सकिन्छ। बोटलमा झन्झनाउने पेयको सट्टा सादा पानी वा ताजा जुस पिउन सकिन्छ। बजारबाट ल्याइने प्याकेटबन्द सामग्री किन्नु अघि त्यसको लेबल हेर्नुपर्छ। अझ महत्वपूर्ण कुरा, बालबालिकालाई सुरुबाटै प्राकृतिक स्वादतर्फ आकर्षित गर्नुपर्छ।

र, यदि चिनीको प्रयोग भइरहेकै छ भने, समयमै नियमित स्वास्थ्य परीक्षण गर्नु नै बुद्धिमानी हो।

किनभने—चिनी मिठो हुन सक्छ, तर त्यसको मूल्य तपाईंको स्वास्थ्य हुनसक्छ।