नेपाली समाजमा ग्यास्ट्रिकको बढ्दो समस्या, लापरबाहीले निम्त्याउन सक्छ गम्भीर जटिलता

काठमाडौं। पछिल्लो समय नेपाली समाजमा ग्यास्ट्रिकको समस्या व्यापक बन्दै गएको छ। असन्तुलित खानपान, अनियमित दिनचर्या र तनावयुक्त जीवनशैलीका कारण धेरैजसो मानिस पेटसम्बन्धी समस्याबाट पीडित भइरहेका छन्। चिकित्सकहरूका अनुसार ग्यास्ट्रिकलाई मेडिकल भाषामा ‘ग्यास्ट्राइटिस’ भनिन्छ, जुन पेटको भित्री पत्र (म्यूकोसा) सुन्निने अवस्थालाई जनाउँछ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार ग्यास्ट्राइटिसको प्रमुख कारण Helicobacter pylori (एच पाइलोरी) नामक जीवाणुको संक्रमण हो। यसले पेटको भित्तामा असर पुर्‍याई अल्सरसमेत निम्त्याउन सक्छ। समयमै उपचार नगरिए गम्भीर अवस्थामा पेटको क्यान्सरसम्मको जोखिम रहने चिकित्सकहरूको चेतावनी छ।

चिकित्सकहरूका अनुसार अनियमित रूपमा खाना खाने, लामो समयसम्म भोको बस्ने, अत्यधिक चिल्लो, मसालेदार, अमिलो तथा तारेको खाना सेवन गर्ने बानीले पेटमा एसिडको मात्रा बढाउँछ। साथै धुम्रपान, मदिरा सेवन, अत्यधिक कफी–चिया पिउने बानी, व्यायामको अभाव, पर्याप्त निद्रा नलिनु र मानसिक तनाव पनि ग्यास्ट्रिक बढाउने कारक हुन्।

एन्टिबायोटिक, पेनकिलर वा अन्य केही औषधिको अविवेकी प्रयोगले समेत पेटमा अम्लीयता बढाएर समस्या निम्त्याउन सक्छ। फास्टफुड र प्रशोधित (प्रोसेस्ड) खानेकुराको बढ्दो प्रयोगले पनि समस्या थप जटिल बन्दै गएको चिकित्सकहरूको भनाइ छ।

ग्यास्ट्रिक हुँदा पेटको माथिल्लो भाग पोल्ने, अमिलो डकार आउने, छाती र पेटको बीच भागमा असजिलो महसुस हुने, पेट फुल्ने, वाकवाकी लाग्ने, भोक नलाग्ने, कब्जियत वा पखाला लाग्ने जस्ता लक्षण देखिन सक्छन्।

गम्भीर अवस्थामा कालो दिसा आउनु, बान्तामा रगत देखिनु, तौल घट्नु तथा अत्यधिक कमजोरी महसुस हुनु जस्ता संकेत देखापर्न सक्छन्। यस्ता लक्षण देखिएमा ढिलाइ नगरी चिकित्सकको परामर्श लिनु आवश्यक हुन्छ।

स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार ग्यास्ट्रिकबाट बच्न नियमित र सन्तुलित खानपान अत्यन्तै आवश्यक छ। कम चिल्लो, कम मसालेदार र सजिलै पच्ने खाना सेवन गर्नु उपयुक्त हुन्छ। लामो समय पेट खाली नराख्ने, नियमित समयमा खाना खाने र एकैचोटि धेरै नखाने बानी बसाल्न सुझाव दिइएको छ।

धुम्रपान तथा मदिरा सेवन त्याग्नु, कफी–चियाको मात्रा घटाउनु, दैनिक हल्का व्यायाम गर्नु र पर्याप्त पानी पिउनु लाभदायक मानिन्छ। तनाव व्यवस्थापनका लागि ध्यान, योग वा अन्य सकारात्मक गतिविधि अपनाउन चिकित्सकहरूले सल्लाह दिएका छन्।

यसैगरी पेनकिलर तथा एन्टिबायोटिक औषधि चिकित्सकको सल्लाहविना सेवन नगर्न र समस्या बढ्दै गएको अनुभव भएमा समयमै परीक्षण गराउन आग्रह गरिएको छ।

चिकित्सकहरूका अनुसार स्वस्थ जीवनशैली र नियमित खानपान अपनाउन सके ग्यास्ट्रिकबाट धेरै हदसम्म जोगिन सकिन्छ। तर समस्या गम्भीर बनेमा घरेलु उपायमा भर नपरी विशेषज्ञको परामर्श लिनु नै उत्तम विकल्प हुने उनीहरूको भनाइ छ।