सानो बच्चा हुँदा आमाबाबुहरूले आफ्ना नानीहरूलाई एउटै ओछ्यानमा सुताउने गर्छन्। यसलाई ‘सह-निद्रा’ (Co-sleeping) भनिन्छ। यो अभ्यासले आमाबाबु र बच्चाबीचको सम्बन्धलाई मजबुत बनाउन सहयोग गर्छ। तर, सह-निद्राको फाइदा र बेफाइदा बारे विज्ञहरूबीच अझै पनि बहस जारी छ। धेरै मनोवैज्ञानिक तथा जैविक विज्ञहरूका अनुसार सह-निद्राले बच्चाहरूमा आत्मविश्वास बढाउन मद्दत गर्छ। यसले उनीहरूको मानसिक तथा भावनात्मक स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव पार्छ। साथै, बच्चा रातभर आमाबाबुको छेउमा हुँदा डर कम लाग्ने, चिन्ता घट्ने, र उनीहरू सुरक्षित महसुस गर्ने बताइन्छ। विश्व प्रसिद्ध जैविक मानवशास्त्री डा. जेम्स जे. म्याकेन्नाले आफ्नो पुस्तक ‘Safe Infant Sleep: Expert Answers to Your Co-Sleeping Questions’ मा सह-निद्राको महत्वबारे विस्तृत चर्चा गरेका छन्। उनका अनुसार सह-निद्रा बच्चाको विकास तथा आमाबाबुको भलाई दुवैका लागि उपयोगी हुन सक्छ। तर, बाल विशेषज्ञहरू र चिकित्सकहरूले सह-निद्राको सम्भावित खतराहरू पनि औंल्याएका छन्। बच्चालाई एउटै ओछ्यानमा सुताउँदा सडन इन्फेन्ट डेथ सिन्ड्रोम (SIDS) को जोखिम बढ्न सक्ने बताइन्छ। बच्चा निद्रामा आमाबाबुको शरीरले थिचिने, घाँटी अड्किनेजस्ता जोखिम पनि हुन सक्छन्। त्यसैले, केही विशेषज्ञहरू बच्चालाई अलग्गै सुरक्षित ओछ्यानमा सुताउन सल्लाह दिन्छन्। शिशु विशेषज्ञहरूका अनुसार यदि बच्चालाई अलग्गै सुताइने भएमा ओछ्यानमा नरम सिरक, तकिया वा ठूलाठूला खेलौना नराखी सुरक्षाको ध्यान दिनुपर्छ। बच्चालाई आमाबाबुसँगै सुताउने कि अलग्गै भन्ने निर्णय हरेक परिवारको आफ्नै सन्दर्भमा निर्भर गर्छ। बच्चाको सुरक्षालाई प्राथमिकता दिँदै, उनीहरूको भावनात्मक आवश्यकता र आमाबाबुको सहजताका आधारमा उपयुक्त निर्णय लिनु आवश्यक छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार सह-निद्रा र अलग सुताउने दुवैका फाइदा र चुनौतीहरू छन्, त्यसैले आमाबाबुले आफ्ना बच्चाका लागि उपयुक्त वातावरण छनोट गर्नुपर्छ।
काठमाडौं, (६ चैत्र) – दीर्घकालीन मिर्गौला रोग एक गम्भीर स्वास्थ्य समस्या हो जसले मिर्गौलाको कार्यक्षमता बिस्तारै कमजोर बनाउँदै लैजान्छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार, समयमै सावधानी अपनाएर यस रोगबाट जोगिन सकिन्छ। विशेषज्ञहरू भन्छन् कि दीर्घकालीन मिर्गौला रोगलाई मौन रोग पनि भनिन्छ, किनभने यसका लक्षणहरू सुरुवाती चरणमा देखिँदैनन्। तर, जब मिर्गौलाको कार्यक्षमता कमजोर हुँदै जान्छ, तब निम्न लक्षणहरू देखा पर्न सक्छन्: लगातार थकान महसुस हुने खुट्टा र अनुहार सुन्निने पिसाब फेर्ने तरिकामा परिवर्तन उच्च रक्तचाप ध्यान केन्द्रित गर्न कठिनाइ विशेषज्ञहरूका अनुसार, निम्न कारणहरूले दीर्घकालीन मिर्गौला रोगको जोखिम बढाउन सक्छन्: अस्वस्थ खानपान र जीवनशैली उच्च सोडियमयुक्त आहार धूम्रपान र अत्यधिक मदिरा सेवन मोटोपना उच्च रक्तचाप र मधुमेह विशेषज्ञहरूका अनुसार, निम्न उपायहरू अपनाएर मिर्गौला रोगबाट जोगिन सकिन्छ: पर्याप्त पानी पिउने – हाइड्रेटेड रहनु मिर्गौलाको लागि अत्यावश्यक छ। पानीले शरीरबाट विषाक्त पदार्थहरू बाहिर निकाल्न मद्दत गर्छ। रगतमा चिनीको मात्रा नियन्त्रण गर्ने – मधुमेह भएका व्यक्तिहरूले आफ्नो रक्तचिनी स्तर नियन्त्रण गर्न विशेष ध्यान दिनु आवश्यक छ। स्वस्थकर आहार र नियमित औषधि सेवन गर्नुपर्छ। धूम्रपान र मदिरा त्याग्ने – धूम्रपानले मिर्गौलामा रक्तसञ्चार कम गराउँछ, जसले मिर्गौलाको कार्यक्षमतामा असर पुर्याउँछ। मदिराले रक्तचाप बढाउन सक्छ र डिहाइड्रेसनको समस्या ल्याउन सक्छ। सन्तुलित आहार अपनाउने – ताजा फलफूल, हरियो सागसब्जी, कम सोडियमयुक्त खाना तथा पर्याप्त प्रोटीनयुक्त आहारले मिर्गौलालाई स्वस्थ राख्न मद्दत गर्छ। नियमित स्वास्थ्य परीक्षण गर्ने – उच्च रक्तचाप, मधुमेह वा अन्य कुनै मिर्गौलासँग सम्बन्धित जोखिम भएका व्यक्तिहरूले नियमित रूपमा स्वास्थ्य परीक्षण गराउनु आवश्यक छ। विशेषज्ञहरू भन्छन् कि स्वस्थ जीवनशैली अपनाएर, खानपानमा सुधार गरेर र हानिकारक बानी त्यागेर मिर्गौला रोगको जोखिमलाई कम गर्न सकिन्छ।
दशैं नेपालीहरूको महान् चाड हो । अन्य समय भन्दा तुलनात्मक रूपमा दशैंको बेला धेरै मासु खाइन्छ । विशेष गरी मासुकै चाड भनेर पनि दशैंलाई चिनिन्छ । मानव स्वास्थ्यका लागि केही हदसम्म मासु चाहिने तत्त्व पनि हो । तर मासु खाँदा सचेतना अपनाउन जरुरी हुने चिकित्सकहरू बताउँछन् । गंगालाल हृदय रोग केन्द्रमा कार्यरत मुटु रोग विशेषज्ञ डा.रविन्द्र सिम्खडा मासु शरीरका लागि चाहिने तत्त्व मासु खानै हुँदैन भन्ने नभए पनि आफ्नो स्वास्थ्य अवस्था बुझेर ठिक्क मात्रामा मासु खान सुझाव दिन्छन् । यदि पहिले नै मुटुसम्बन्धी कुनै रोगहरू जस्तै कोलेस्ट्रोल, हृदयाघातजस्ता समस्या भइसकेको छ र रातो मासुहरू नखानु भनेको छ रातो मासु वर्जित रहेको र खानै परे चिकित्सकको सल्लाहमा मात्रै खान उनको सुझाव छ । त्यस्तै माछा खानु पर्दा फ्राई नगरी पकाएर खानु राम्रो हुने भन्दै डा. सिम्खडा भन्छन्- ‘कुखुराको मासु पनि स्वास्थ्यका लागि लाभदायक नै हुन्छ । तर त्यसमा बोसो, चिल्लो पदार्थ घिउ, तेलको मात्रामा कमी गर्नुपर्छ ।’ दशैंमा प्राय खसी बोकाको मासु धेरै प्रयोगमा आउँछ । खसीको मासु सकेसम्म कम खानुपर्छ भन्दै उनी खसीको भित्री अङ्गहरू आन्द्रा, भुँडी, कलेजोमा अधिक चिल्लोपन हुने भएकाले यसले स्वास्थ्यमा बेफाइदा गर्ने भएकाले नखान सल्लाह दिन्छन् । अर्का वरिष्ठ मुटु रोग विशेषज्ञ डा. कमल लम्साल दशैं भनेको हाम्रो सांस्कृतिक चाड भएकाले यसलाई खानपानभन्दा पनि सांस्कृतिक रूपमा मनाउनुपर्ने बताउँछन् । वर्षभरि कुर्सीमा बसेर काम गर्नुपर्ने कर्मचारीका लागि घरपरिवारसंग मिलेर रमाउने, घुम्न जाने, राम्रो अवसर भएर घुमघाममा रमाउन उनी सल्लाह दिन्छन् । मासु खानै हुँदैन भन्ने छैन । तर ठिक्क मात्रामा खान र मासुसंगै मदिरा नखान उनको सुझाव छ । धेरै मोटो व्यक्ति, मुटु रोगी, ब्लड प्रेसरका बिरामी, मधुमेहको उपचार गराइरहेका बिरामीहरूले मासु कम खाने, कोलेस्ट्रोलका बिरामीहरूले रातो मासु नखानु नै राम्रो हुने उनले बताए । चाडबाड भन्ने बित्तिकै टन्न माछा मासु, चिल्लो, पिरो, मदिरा, चिसो पेय पदार्थहरू लगायत अनेक थरिका खानेकुराहरू खाने र शारीरिक व्यायामहरू कम हुने हुँदा दशैं सकेपछि विभिन्न समस्याहरू लिएर जँचाउन आउनेको भीड लाग्ने गरेको अनुभव डा. लम्सालले सुनाए । ‘दशैं सकिएपछि छाती दुखेको, मुटु दुखेको, रक्तचाप, मधुमेह बढेको लगायतका समस्याहरू लिएर धेरै बिरामी आउने गर्दछन् । त्यसैले यी सबै समस्याहरूबाट बच्न सकेसम्म मासु नखाने खाइहाले पनि ठिक्क मात्रामा खाने र नियमित व्यायाम आवश्यक छ ।’ सुझाव दिँदै उनले भने ।